Aktör / 01Askerî kanat ve Batı Çalışma Grubu
Sürecin motoru Genelkurmay'dı; ancak asıl yenilik, Nisan 1997'de kurulan Batı Çalışma Grubu (BÇG) ile geldi. Hiçbir yasal dayanağı olmayan bu yapı; siyasetçileri, gazetecileri, iş insanlarını, vakıfları, cemaatleri ve on binlerce sıradan vatandaşı "irticai eğilim" kriteriyle fişledi. Fişlemeler yalnızca istihbarat amaçlı değildi: kamu personeli tasfiyelerinde, ihale ve kredi kararlarında, YAŞ ihraçlarında doğrudan operasyonel sonuç üretti. 2012'de açılan 28 Şubat davasının iddianamesi, BÇG belgelerini sürecin "cebir ve şiddet" unsurunun kanıtı olarak merkeze koydu.
Dönemin öne çıkan isimleri arasında Genelkurmay İkinci Başkanı Çevik Bir, Genelkurmay Genel Sekreteri Erol Özkasnak ve "bin yıl" sözüyle anılan Genelkurmay Başkanı Hüseyin Kıvrıkoğlu sayılır. Bu kadronun yargılanma ve 2024'te affedilme hikâyesi için Kronoloji'ye bakınız.
Aktör / 02Medya: "Andıç düzeni"
28 Şubat, Türkiye basın tarihinin en karanlık sayfalarından biridir. Büyük medya grupları; brifing salonlarında aldıkları notları ertesi gün manşete taşıdı, asker kaynaklı "andıç"larla gazetecileri ve kanaat önderlerini hedef gösterdi, Fadime Şahin türü kurgusal skandallarla dindar kesimi topluca karikatürleştirdi. Haziran 1999'daki Gülen kaset kampanyası, bu mekanizmanın en rafine örneğiydi: kaynağı belirsiz, bütünlüğü tartışmalı kayıtlar, "devleti ele geçirme planı" çerçevesiyle eş zamanlı olarak birden çok kanalda servis edildi; yargı süreci daha başlamadan hüküm manşetlerde verildi.
İletişim akademisyeni Erkan Yüksel'in Medya Güvenlik Kurulu (Anadolu Üniversitesi, 2004) çalışması, dönemin gazete manşetleriyle MGK gündemleri arasındaki eşzamanlılığı sistematik olarak belgeleyen ilk akademik incelemelerdendir; sürecin "medya destekli müdahale" olarak adlandırılmasının ampirik temelini oluşturur.
Aktör / 03Büyük sermaye ve meslek örgütleri
TÜSİAD, TİSK, TOBB, DİSK ve Türk-İş'in oluşturduğu "beşli inisiyatif", hükümete karşı sivil baskının vitrinini üstlendi. Aynı dönemde Anadolu sermayesi "yeşil sermaye" damgasıyla fişlenirken, büyük medya-finans gruplarının kamu bankası kredileri ve özelleştirme ihaleleriyle ödüllendirilmesi, sürecin sınıfsal boyutunu görünür kıldı: 28 Şubat aynı zamanda bir pazar paylaşım operasyonuydu.
Aktör / 04Yargı ve YÖK
Yargı mensuplarının Genelkurmay brifinglerine katılıp ayakta alkışladığı görüntüler, kuvvetler ayrılığının askıya alındığının ilanıydı. RP ve FP kapatma davaları, Erdoğan'ın şiir davası, Gülen hakkındaki DGM süreci ve binlerce memur hakkındaki disiplin tasfiyeleri bu iklimde yürütüldü. YÖK ise katsayı düzenlemesi ve başörtüsü yasaklarının uygulayıcısı olarak sürecin eğitim ayağını taşıdı; üniversite kapılarındaki "ikna odaları" dönemin simgesi oldu.
Aktör / 05Siyaset: direnenler, boyun eğenler, kazananlar
Erbakan direnmeyi seçti ve tasfiye edildi. Koalisyon ortağı Çiller salınım gösterdi; DYP çözüldü. Mesut Yılmaz, sürecin ürettiği iktidar boşluğunu doldurdu. Ecevit, 1999'daki kaset fırtınasında "Gülen okullarına sahip çıkan" istisnai bir duruş sergiledi. Ve en kalıcı kazanç, sürecin doğrudan hedefi olmayan genç kuşak Milli Görüş kadrolarına yazıldı: mağduriyet anlatısını devralan AKP, 2002'de tek başına iktidara geldi. Bu paradoksun analizi için Mağduriyet Rantı dosyasına geçiniz.